Không chỉ dừng lại ở các trang truyện tranh trực tuyến hay light novel xuất bản theo series, một số trong số những tác phẩm đó đã được chuyển thể thành anime và thậm chí là phim truyền hình. Một loạt tựa truyện tiêu biểu cho làn sóng này có thể kể đến như Quyển Sổ Báo Thù (Kaifuku Jutsushi no Yarinaoshi), Lục Nhân Thập Tự Giá (Jujika no Rokunin), Dungeon Seeker, The Rising of the Shield Hero, Lời tuyên án của Đức Mẹ (Maria no Danzai), The Hero Who Seeks Revenge Shall Exterminate With Darkness, hay Arifureta: From Commonplace to World's Strongest...
Sự phổ biến của thể loại này đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Vì sao chủ đề "báo thù" lại hấp dẫn đến vậy? Và liệu có phải nó đang phản ánh một điều gì đó không ổn trong tâm lý xã hội Nhật Bản ?
BÃO HÒA HAY PHẢN ÁNH XÃ HỘI ?
Sự phổ biến của thể loại này đang dấy lên nhiều tranh cãi. Một bộ phận độc giả cảm thấy mệt mỏi với sự lặp lại và cực đoan hóa của mô-típ báo thù. Trên các diễn đàn Nhật Bản như 5ch, Yaraon! Blog hay trên Twitter, không ít người cho rằng đây là “trào lưu giải tỏa cảm xúc rẻ tiền” hoặc “một dạng tự thỏa mãn dành cho kẻ thất bại”.
Tuy nhiên, mặt khác, nhiều người lại cho rằng những tác phẩm này chạm đến một nhu cầu cảm xúc rất thật của người Nhật – đặc biệt là giới trẻ. Trong một xã hội đề cao sự hòa hợp, nơi mà phản kháng hay nổi loạn thường bị xem là tiêu cực, những người bị bắt nạt, bị chèn ép hoặc bị lãng quên thường chọn cách im lặng. Và trong im lặng đó, họ tìm thấy sự đồng cảm trong những câu chuyện trả thù.
KHI NGƯỜI YẾU THẾ MUỐN TÌM LẠI QUYỀN LỰC
Theo các nhà tâm lý học, hành vi “trả thù” – dù chỉ trong tưởng tượng – là một phản ứng tâm lý nhằm khôi phục cảm giác kiểm soát và công lý khi bản thân cảm thấy bị tổn thương hoặc bất công. Trong xã hội Nhật Bản hiện đại, nơi tình trạng bắt nạt học đường (ijime), quấy rối quyền lực tại nơi làm việc (power harassment), và áp lực trong gia đình vẫn còn phổ biến, không khó hiểu khi những câu chuyện “trả đũa” lại trở nên hấp dẫn đến vậy.
Một thống kê từ Bộ Giáo dục Nhật Bản năm 2023 cho thấy có tới hơn 600,000 vụ bắt nạt học đường được báo cáo mỗi năm – một con số đáng báo động. Trong khi đó, rất nhiều người trẻ cảm thấy họ không thể tâm sự cùng ai, không thể phản kháng, và không được công nhận. Đối với họ, những nhân vật chính từng bị vùi dập rồi sau đó đứng dậy và khiến kẻ ác phải trả giá chính là biểu tượng của hy vọng méo mó: hy vọng rằng công lý – dù bằng cách nào – rồi cũng sẽ đến.
Một bình luận được lan truyền rộng rãi trên diễn đàn Yaraon! Blog từng viết:
"Tôi không thể đánh lại người đã bắt nạt mình hồi cấp 2, nhưng tôi có thể thấy họ bị nhân vật chính hành hạ đến chết trong manga. Dù biết chỉ là tưởng tượng, nhưng ít ra tôi có thể cười một chút."
Nhà tâm lý học người Nhật Kawai Hayao từng nhận định:
“Manga và light novel báo thù không đơn thuần là giải trí. Chúng là nơi những người không có tiếng nói trong thực tế tìm được một nơi để hét lên trong im lặng.”
LẰN RANH MONG MANH GIỮA GIẢI TỎA VÀ CỔ VŨ BẠO LỰC
Dù những câu chuyện báo thù có thể mang lại cảm giác “sảng khoái” cho người đọc, nhưng nhiều chuyên gia xã hội học cũng cảnh báo về nguy cơ bình thường hóa bạo lực cực đoan. Khi các hình thức trả thù được mô tả như hành động chính nghĩa, thậm chí là “đáng cổ vũ”, điều này có thể ảnh hưởng đến tư duy của giới trẻ – những người chưa hoàn thiện khả năng phân biệt ranh giới giữa tưởng tượng và thực tế.
Tiến sĩ Fujimoto Yukari, chuyên gia về văn hóa đại chúng tại Đại học Sophia, cho biết:
“Những câu chuyện trả thù có thể khiến người đọc cảm thấy dễ chịu tạm thời, nhưng về lâu dài, chúng có thể củng cố niềm tin sai lầm rằng bạo lực là giải pháp hợp lý khi bị tổn thương.”
Đã có một số vụ việc ngoài đời thực tại Nhật Bản, nơi thanh thiếu niên bạo hành bạn học hoặc thầy cô với lý do “bị xúc phạm trước đó”, và khi bị bắt, họ thừa nhận chịu ảnh hưởng từ các nội dung manga hoặc anime trả thù. Dù không thể đổ lỗi hoàn toàn cho tác phẩm hư cấu, nhưng đây là lời cảnh tỉnh về việc văn hóa đại chúng đang trở thành “tấm gương phản chiếu” đầy nguy cơ nếu không được nhìn nhận đúng cách.
MỘT TIẾNG THỞ DÀI TẬP THỂ
Suy cho cùng, làn sóng “báo thù” trong manga, anime và light novel có thể không hẳn là dấu hiệu của sự thoái hóa văn hóa ở Nhật Bản, mà là tấm gương phản chiếu cho thấy một xã hội nước Nhật đang mang trong mình quá nhiều vết thương không được chữa lành. Nó phản ánh tiếng thở dài của một thế hệ cảm thấy mình bị bỏ lại, bị tổn thương mà không thể phản kháng – và cuối cùng tìm đến thế giới hư cấu để làm điều mà họ không thể làm ngoài đời.
Vì vậy, thay vì chỉ trích thể loại này là “độc hại” hay “thiếu nhân văn”, có lẽ điều quan trọng hơn là đặt câu hỏi:
"Chúng ta – với tư cách là một xã hội – đã làm gì để những người trẻ không còn cảm thấy cần đến các nhân vật trả thù mới có thể cảm thấy công bằng được thực thi?"
0 Nhận xét