Trước đại dịch COVID-19, không gì có thể cản nổi đà thăng hoa của Marvel. Avengers: Endgame (2019) trở thành đỉnh cao của Vũ trụ Điện ảnh Marvel (MCU), phá vỡ hàng loạt kỷ lục phòng vé toàn cầu và khắc tên mình vào lịch sử điện ảnh.
Nhưng giữa những lời tán dương ấy, có một thị trường dường như đứng ngoài cuộc: Nhật Bản.
Dù Marvel có một lượng người hâm mộ ổn định ở đây, doanh thu của họ lại thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng. Endgame chỉ đạt chưa tới 60 triệu USD, đứng thứ 9 tại phòng vé Nhật năm 2019 — một con số khiêm tốn nếu so với sức nóng toàn cầu của bộ phim.
Vậy tại sao Iron Man, Thor, Hulk hay Captain America lại không thể chinh phục khán giả Nhật Bản ?
Vũ trụ Marvel và bức tường Văn hóa Nhật Bản
Trong hơn 10 năm, MCU đã trở thành cỗ máy in tiền của Hollywood. Mỗi năm, Marvel đều góp mặt trong Top doanh thu phòng vé toàn cầu, đỉnh điểm là những bộ phim hoành tráng như The Avengers, Captain America: Civil War, Avengers: Infinity War và Avengers: Endgame — bộ phim được xem như biểu tượng của cả MCU.
Trong nhiều tuần sau khi Avengers: Endgame phát hành, khán giả ở hầu hết các quốc gia vẫn đổ xô ra rạp — ngoại trừ Nhật Bản. Dù Endgame vẫn là phim có doanh thu cao nhất trong số các phim MCU từng phát hành ở Nhật, nhưng nó vẫn chưa đủ để Marvel tự hào quảng bá.
Thực tế rằng trong hơn một thập niên, các phim siêu anh hùng Mỹ thường không đạt doanh thu tốt ở Nhật, đặc biệt là các phim Marvel.
Hãy quay lại năm 2008, khi Iron Man ra mắt. Kết thúc năm đó, phim chỉ đứng thứ 57 tại phòng vé Nhật với doanh thu khoảng 8 triệu USD. The Incredible Hulk còn tệ hơn, đứng thứ 131 với chưa đến 2 triệu USD.
Đáng nói hơn, trong cùng năm mà Iron Man ra mắt, Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull đạt 53 triệu USD và đứng thứ 4 phóng vé Nhật Bản, còn Wall-E đạt 44 triệu USD. Kung Fu Panda, Cloverfield và thậm chí The Happening của đạo diễn M. Night Shyamalan – một phim bị giới phê bình chê tơi tả – đều vượt mặt "Người Sắt" Tony Stark tại thị trường Nhật Bản.
Iron Man 2 (2010) có kết quả khá hơn một chút với gần 13 triệu USD, nhưng vẫn không lọt được vào Top 40 phim của năm ở Nhật. Trong khi đó, các phim Disney khác như Alice in Wonderland đạt 133 triệu USD, Toy Story 3 đạt 126 triệu USD.
Các phim MCU sau đó tiếp tục có doanh thu yếu ở Nhật. Hai phần đầu của Thor thu chưa đến 7 triệu USD, Captain America thậm chí còn thấp hơn. Cái tên duy nhất của Marvel từng lọt Top 10 phòng vé Nhật trước Endgame chính là The Avengers (2012). Nhưng đó cũng chỉ là một đốm sáng hiếm hoi giữa bức tranh mờ nhạt kéo dài cả thập kỷ.
Chìa khóa để hiểu khán giả Nhật Bản
Người Nhật không thích xem phim Hollywood của người Mỹ chăng ? Không phải như vậy, có rất nhiều phim Mỹ thành công tại phòng vé nước Nhật như Mission: Impossible và Fast & Furious. Disney cũng thường xuyên thắng lớn với các bộ phim hoạt hình Frozen hay Tangled.
Nhưng nếu xem danh sách những bộ phim ăn khách nhất Nhật Bản, không khó để nhận ra một điểm chung: hầu hết đều gắn với tuổi thơ, sự hồn nhiên, và hành trình trưởng thành. Văn hóa giải trí của người Nhật Bản thường gắn liền với “hội chứng Thời thơ ấu”.
Điều này thể hiện rõ trong anime – thể loại hoàn toàn phổ biến ở Nhật. Các thương hiệu như Pokémon, Doraemon và Detective Conan luôn thống trị phòng vé, hay Dragon Ball, Mahou Shoujo và Gundam trên truyền hình.
Hầu hết các nhân vật chính trong các bộ anime ăn khách đều là trẻ em hoặc thiếu niên. Người Nhật bị cuốn hút bởi những nhân vật trẻ trung và hành trình trưởng thành của họ. Điều này cũng thể hiện rõ trong các bộ phim kinh điển của Studio Ghibli là My Neighbor Totoro hay Spirited Away, cũng như các bộ phim anime nổi tiếng của đạo diễn Makoto Shinkai.
Trong văn hóa đại chúng Nhật, nhân vật chính trẻ tuổi không chỉ là công cụ kể chuyện mà còn là biểu tượng cảm xúc. Họ đại diện cho quá trình khám phá bản thân, sự kiên định, và niềm tin ngây thơ vào lý tưởng – điều đã ăn sâu vào DNA của manga, anime và cả văn học Nhật Bản.
Vì vậy, khi đối mặt với những người hùng trưởng thành như Iron Man, Thor hay Captain America – những biểu tượng của sức mạnh, quyền lực và trách nhiệm – khán giả Nhật không cảm thấy được “chạm tới”. Đơn giản vì họ không lớn lên cùng kiểu anh hùng đó.
Những bộ phim thành công ở Nhật thường có nhân vật trẻ trung, ví dụ như Jurassic World, Coco, Beauty and the Beast (live-action) hay Harry Potter. Vì thế, trường hợp ngoại lệ lớn nhất của Marvel chính là Spider-Man. Một cậu thiếu niên với tâm lý phức tạp, vừa có nỗi lo học đường vừa có trách nhiệm siêu anh hùng — điều này rất phù hợp với sở thích của người Nhật.
Các phim Spider-Man luôn có doanh thu cao ở Nhật, như Spider-Man (2002) đạt 56 triệu USD, Spider-Man 2 (2004) thu về gần 60 triệu USD và Spider-Man 3 có doanh thu khoảng 58 triệu USD. Cả ba đều lọt Top 10 doanh thu năm đó tại Nhật — trong khi hầu như không phim siêu anh hùng nào khác làm được điều này.
Các bản phim The Amazing Spider-Man và cả phiên bản Tom Holland trong MCU cũng duy trì thành tích tốt, dù không vượt bộ ba Spider-Man của đạo diễn Sam Raimi. Ngay cả Iron Man 3 cũng hưởng lợi khi có nhân vật phụ là cậu bé Harley Keener – yếu tố tuổi trẻ giúp phim đạt 25 triệu USD tại phòng vé Nhật Bản.
Điều đó cho thấy, khi Marvel đưa “tuổi trẻ” vào câu chuyện, họ gần như nói cùng một ngôn ngữ với người Nhật.
Tuy nhiên, tuổi trẻ không phải là tất cả. Một yếu tố lớn khác là lịch sử văn hóa.
Với người Nhật, Tony Stark không phải hình mẫu lý tưởng. Một tỷ phú giàu có, ngạo mạn, tự tạo ra vấn đề rồi lại khắc phục chúng – điều đó hấp dẫn với phương Tây, nhưng xa lạ với triết lý “kiên định và vị tha” của văn hóa Nhật.
Trong khi đó, người Nhật có những biểu tượng văn hóa nội địa tồn tại hàng chục năm như Detective Conan (từ 1994), Doraemon (thập niên 70) và Dragon Ball (từ thập niên 80). Các thương hiệu này lớn lên cùng khán giả, tạo nên lòng trung thành và nhu cầu xem phim điện ảnh chuyển thể.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, Marvel đang phải đối mặt với nhiều rào cản khác: xu hướng “mất chất” vì quá chú trọng vào yếu tố DEI (đa dạng, bình đẳng, hòa nhập), kịch bản rời rạc, và sự cạnh tranh khốc liệt từ các anime điện ảnh tầm cỡ như Demon Slayer: Infinity Castle – tác phẩm Nhật đầu tiên lọt Top 10 doanh thu toàn cầu trong một năm, vượt qua nhiều phim Marvel.
0 Nhận xét