Một cuộc tranh luận gay gắt xoay quanh vấn đề bản quyền và thị trường quốc tế của ngành công nghiệp manga Nhật Bản đang thu hút sự chú ý lớn trên mạng xã hội. Tâm điểm của vụ việc là Mashiro Yuh, một biên tập viên người Nhật Bản, người đã lên tiếng phản đối những độc giả nước ngoài sử dụng lý do “không có bản dịch chính thức” để biện minh cho hành vi đọc manga lậu.
Trong một bài đăng trên X (Twitter) thu hút hơn 4,5 triệu lượt xem, Mashiro Yuh tuyên bố: “Manga Nhật Bản được tạo ra 100% dành cho người Nhật.” Ông đồng thời cho rằng độc giả phương Tây nên ngừng can thiệp vào cách vận hành của ngành công nghiệp manga ngay trên đất Nhật Bản.
Theo Mashiro Yuh, việc đưa một tác phẩm manga ra thị trường quốc tế không đơn giản chỉ là dịch nội dung sang ngôn ngữ khác. Quá trình này đòi hỏi nguồn kinh phí, thời gian và sự am hiểu về thị trường nước ngoài. Trong khi đó, mục tiêu trước mắt của nhiều tác giả vẫn là tạo ra một tác phẩm đủ sức thành công tại thị trường Nhật Bản, thay vì phải đáp ứng nhu cầu của độc giả trên toàn thế giới.
Vị biên tập viên cũng bày tỏ sự thất vọng trước những yêu cầu đòi hỏi manga phải được phát hành rộng rãi hơn trên phạm vi quốc tế, đặc biệt khi một số độc giả sử dụng việc thiếu bản dịch chính thức làm lý do để biện minh cho hành vi vi phạm bản quyền.
Cộng đồng người hâm mộ phương Tây phản ứng dữ dội
Không lâu sau khi được đăng tải, quan điểm của Mashiro Yuh đã vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ một bộ phận người hâm mộ phương Tây, trong đó có nhiều người nói tiếng Pháp.
Một số ý kiến cho rằng các nhà sản xuất manga và anime Nhật Bản cần chấm dứt thái độ bị cho là ngạo mạn, xem nhẹ sự đóng góp của cộng đồng người hâm mộ quốc tế. Thậm chí, có người còn đưa ra lập luận rằng manga Nhật Bản cũng chịu ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây, qua đó đặt câu hỏi về việc ngành công nghiệp này có thực sự đứng ngoài những tranh luận liên quan đến sự tiếp nhận và giao thoa văn hóa hay không.
Bên cạnh đó, một số độc giả chỉ trích giá manga tại thị trường quốc tế vẫn ở mức cao, kể cả đối với phiên bản kỹ thuật số, trong khi chất lượng của một số tác phẩm bị đánh giá là chưa tương xứng với số tiền mà người đọc phải bỏ ra.
Đáng chú ý, một bộ phận người dùng còn cho rằng những tác giả manga không quá nổi tiếng nên biết ơn các trang web đọc truyện không bản quyền, bởi các trang này đã giúp tác phẩm của họ tiếp cận độc giả quốc tế mà không mất phí, nhất là với những bộ truyện không đạt doanh số cao ở thị trường nước ngoài.
Tuy nhiên, lập luận này cũng gây tranh cãi không kém, bởi việc phát tán tác phẩm trái phép vẫn có thể ảnh hưởng đến doanh thu và quyền lợi của tác giả, nhà xuất bản cũng như những đơn vị nắm giữ bản quyền.
Tài khoản X của Mashiro Yuh bị đình chỉ, nghi vấn về các đợt báo cáo hàng loạt
Đến ngày 24/10, tài khoản X cá nhân của Mashiro Yuh được cho là đã bị đình chỉ, khiến cuộc tranh luận tiếp tục nóng lên trong cộng đồng mạng.
Một số người ủng hộ vị biên tập viên nghi ngờ tài khoản của ông đã trở thành mục tiêu của những đợt báo cáo hàng loạt từ các tài khoản phản đối. Họ cho rằng việc sử dụng chức năng báo cáo để khiến một cá nhân bị đình chỉ là một hình thức gây sức ép thường xuất hiện trong những cuộc tranh cãi trên mạng xã hội.
Dẫu vậy, nguyên nhân chính thức khiến tài khoản của Mashiro Yuh bị đình chỉ hiện chưa được xác nhận. Vì thế, chưa thể khẳng định tài khoản của ông bị khóa do các báo cáo hàng loạt hay vì bất kỳ lý do cụ thể nào khác.
Vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều
Ở chiều ngược lại, không ít người hâm mộ quốc tế đã lên tiếng bảo vệ Mashiro Yuh. Theo nhóm độc giả này, phát ngôn của ông phản ánh một thực tế rằng manga Nhật Bản trước hết được sáng tác trong bối cảnh văn hóa, xã hội và thị trường nội địa, chứ không nhất thiết phải được định hướng ngay từ đầu để đáp ứng thị hiếu toàn cầu.
Một số người còn cho rằng nếu manga phải liên tục điều chỉnh nội dung và định hướng sáng tác để làm hài lòng độc giả quốc tế, bản sắc riêng của loại hình nghệ thuật này có thể bị ảnh hưởng. Thậm chí, họ khẳng định rằng khi manga không còn được sáng tác với trọng tâm là độc giả Nhật Bản, nó có nguy cơ đánh mất một phần đặc trưng vốn làm nên sức hấp dẫn của mình.
Dù vậy, cũng cần phân biệt giữa việc một tác phẩm được sáng tác chủ yếu cho thị trường Nhật Bản và việc tác phẩm đó có thể được yêu thích, phân phối hợp pháp ở nước ngoài. Hai điều này không nhất thiết loại trừ lẫn nhau.
Cuộc tranh luận của Mashiro Yuh một lần nữa cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa ngành công nghiệp manga Nhật Bản và cộng đồng người hâm mộ quốc tế: từ vấn đề bản quyền, giá bán, khả năng tiếp cận tác phẩm cho đến câu hỏi về việc ai là đối tượng mà manga nên hướng đến.
Còn bạn thì sao? Bạn cho rằng manga Nhật Bản nên ưu tiên phục vụ độc giả trong nước, hay các nhà xuất bản cần nỗ lực hơn nữa để đưa tác phẩm đến với người hâm mộ trên toàn thế giới thông qua những kênh phân phối hợp pháp?
Hãy cùng xem những bình luận xoay quanh sự việc này:
1/ "Đúng là kiểu tư duy người Nhật ngốc nghếch (baka Nihonjin) điển hình, chẳng có gì mới mẻ cả. Họ thực sự đã tự tay giết chết thị trường J-pop ở nước ngoài chỉ vì cho rằng việc hợp tác với các thị trường khác sẽ gây rắc rối trong khâu dịch thuật, buồn cười thật. Đó chính là một trong những lý do tại sao K-pop lại có thể vươn tầm toàn cầu — không chỉ nhờ phim truyền hình Hàn Quốc (K-drama) mà còn ở tư cách là một dòng nhạc hoàn chỉnh — trong khi J-pop giờ đây chỉ còn gói gọn trong phạm vi hoài niệm, các ca khúc chủ đề anime (anison) và văn hóa thần tượng đã gần hết thời, và thỉnh thoảng mới có một vài bài hát từ thế hệ nghệ sĩ mới trở nên phổ biến."
2/ "Ông ta chỉ nói vậy thôi vì thị trường nội địa đang cực kỳ mạnh; nếu thị trường nội địa mà đi xuống thì ông ta sẽ nói khác ngay. Nên biết rằng tỷ lệ sinh ở Nhật đang giảm rất mạnh mỗi năm đấy."
3/ "Anh chàng đó nói không sai. Anime & Manga thực sự được tạo ra dành cho người Nhật. Nếu bạn là người phương Tây và yêu thích anime (mà không hề muốn thay đổi nó cho phù hợp với bản thân mình), thì điều đó đơn giản có nghĩa là bạn yêu thích văn hóa Nhật Bản — và chính điều đó mới biến bạn thành một người hâm mộ anime đích thực."
4/ "Nhưng manga vốn được tạo ra dành cho người Nhật mà… nếu không phải vậy thì đó đâu còn là manga nữa."
5/ "Một quan điểm kỳ lạ. Nếu họ không muốn có khán giả trên toàn cầu thì tại sao việc vi phạm bản quyền ở nước ngoài lại trở thành vấn đề ? Vậy tại sao chuyện này lại cần phải đem ra thảo luận chứ?"
6/ "Nhóm người nhạy cảm thái quá lại vừa tấn công và kiểm duyệt thêm một người nữa... Chẳng có gì ngạc nhiên cả; suốt cả tuần nay, tôi đã chứng kiến những lời lẽ phân biệt chủng tộc từ phía những kẻ ký sinh người Pháp và phương Tây nhắm vào người Nhật. Bản thân tôi cũng phải hứng chịu sự công kích từ chúng chỉ vì dám lên tiếng."
7/ "Gabe Newell, hay còn được gọi là 'Lord Gaben', từng nói đại loại rằng: Tôi không cho rằng vấn đề nằm ở nạn vi phạm bản quyền, mà là do thiếu một dịch vụ tốt.'
Việc vi phạm bản quyền là sai trái, nhưng nếu đó là cách duy nhất để tiếp cận nội dung hoặc sử dụng sản phẩm của họ, thì bạn không thể trách người dùng được."
8/ "Người Nhật: 'Chúng tôi chẳng hiểu gì về thị trường toàn cầu cả, dù sao thì cũng chỉ làm cái này cho người Nhật thôi.'
Cũng là người Nhật đó: 'Tại sao tác phẩm của mình lại không tiếp cận được nhiều khán giả hơn nhỉ!?'
Một lũ ngu."
9/ "Manga được tạo ra dành cho người Nhật. Người đó nói không sai đâu. Đó là sự thật, đó là văn hóa của họ. Họ chỉ đơn giản là chia sẻ văn hóa của mình với thế giới. Ngoài người Nhật ra, chẳng ai khác có quyền tuyên bố sở hữu nó cả."
10/ "Tôi hiểu điều anh ấy muốn nói, nhưng nếu xét theo phản hồi của anh ấy — rằng những gì diễn ra bên ngoài Nhật Bản không quan trọng — thì việc vi phạm bản quyền bên ngoài Nhật Bản cũng chẳng quan trọng nốt."
11/ "Vậy là... họ không muốn phân phối sản phẩm đó bên ngoài Nhật Bản, rồi lại nổi giận khi người hâm mộ tự nguyện làm thay công việc phân phối đó mà chẳng đòi hỏi thù lao ư???"
12/ "Đó là tất cả những gì lũ khốn cánh tả này biết làm. Chúng đi ăn cắp, tìm cách phá hủy hoặc đồng hóa văn văn hóa của các dân tộc khác, rồi xóa sổ nó. Tôi hy vọng biên tập viên đó có thể quay trở lại. Lũ người Pháp ngu ngốc này sẽ còn tiếp tục phải gánh chịu hậu quả xứng đáng vì đã để những kẻ xâm nhập vào và hủy hoại chính quê hương mình..."
13/ "Liệu có sai không khi tôi cho rằng đây là lý do hoàn toàn chính đáng để sử dụng các bản sao lậu? Ý tôi là, tình thế chỉ có hai lựa chọn: hoặc là dùng bản lậu, hoặc là người ở ngoài Nhật Bản chẳng có gì để tiếp cận cả. Rõ ràng là chẳng còn giải pháp nào khác."
14/ "Chẳng phải vấn đề vi phạm bản quyền ở nước ngoài sẽ trở nên vô nghĩa nếu thị trường nước ngoài thậm chí còn không được tính đến hay sao?
Hơn nữa, chính việc vi phạm bản quyền lại là yếu tố tạo nên thị trường nước ngoài ngay từ đầu — hãy thử hình dung xem, các nhà xuất bản Nhật Bản sẽ phải tốn bao nhiêu thời gian và công sức để quảng bá và phổ biến nội dung của họ, nếu mọi thứ không chỉ bị khóa sau các rào cản thanh toán, mà thậm chí chỉ một phần rất nhỏ trong số đó được phát hành chính thức."
15/ "Những điều anh ta nói có điểm nào là dối trá đâu? Người Nhật không sáng tạo các tác phẩm của mình để hướng tới người nước ngoài. Họ chỉ tình cờ nhận được sự ủng hộ từ người nước ngoài thôi, chứ người nước ngoài không phải là đối tượng khán giả mà họ nhắm đến."
Theo Rinne YT News
0 Nhận xét