Ngay khoảnh khắc Hiệp hội Toán học Quốc tế công bố Giáo sư Đặng Vũ (Deng Yu) thuộc Đại học Chicago giành Huy chương Fields, anh đang mải mê đọc một cuốn manga lãng mạn. Sau khi đọc xong email thông báo, việc tiếp theo anh làm là... tiếp tục đọc cuốn manga đó.
Câu chuyện này đã được bàn tán sôi nổi trên mạng xã hội Trung Quốc. Nó không chỉ là một giai thoại thú vị, mà còn bởi nó đã phá vỡ một cách tự nhiên hình ảnh rập khuôn mà chúng ta vô thức gán cho một "thiên tài": Kiểu nhà toán học xa rời thực tại, một người miệt mài theo đuổi tri thức và cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp học thuật.
Đặng Vũ là người từng giành huy chương vàng Olympic Toán Quốc tế và là nhà nghiên cứu đã giải quyết thành công bài toán thứ sáu của Hilbert – một bài toán hóc búa đã tồn tại hơn một thế kỷ mà chưa ai tìm ra lời giải. Đồng thời, anh cũng là một "cư dân mạng" hoạt động tích cực hơn một thập kỷ qua trên Zhihu – nền tảng hỏi đáp lớn nhất Trung Quốc – với tư cách là một người hâm mộ cuồng nhiệt của thể loại anime và manga "yuri". Tôi tin rằng sự tương phản giữa hai khía cạnh này chính là chìa khóa để thấu hiểu con người anh.
Sự phát triển sớm là rào cản đầu tiên, chứ không phải là đích đến.
Đặng Vũ sinh năm 1989 tại Thâm Quyến. Ngay từ khi còn học trung học cơ sở, anh đã tự học xong chương trình toán bậc trung học phổ thông; đến năm 2006, khi mới 17 tuổi, anh tham gia kỳ thi Olympic Toán Quốc tế, giành huy chương vàng và xếp hạng 6 thế giới. Sau đó, anh được tuyển thẳng vào Trường Khoa học Toán học thuộc Đại học Bắc Kinh, chuyển tiếp sang Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) hai năm sau đó, và nhận bằng Tiến sĩ tại Đại học Princeton vào năm 2015. Đây là lộ trình sự nghiệp điển hình của một "thiên tài sớm bộc lộ tài năng".
 |
| Chàng trai trẻ Đặng Vũ, người đã giành huy chương vàng tại kỳ thi Olympic Toán Quốc tế khi còn học trung học cơ sở. |
Tuy nhiên, thử thách thực sự nằm ở việc làm sao để trụ vững qua những năm tháng dài đằng đẵng sau đó. Nhiều tài năng xuất chúng, sau khi đã nếm trải vinh quang từ các cuộc tranh tài, thường chọn chuyển hướng sang những con đường thực tế hơn hoặc dần đánh mất niềm đam mê giữa guồng quay đơn điệu và cô độc của công việc nghiên cứu cơ bản.
Đặng Vũ cũng từng đứng trước ngã rẽ như vậy. Khoảng năm 2017, khi thời gian làm nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại Viện Khoa học Toán học Courant thuộc Đại học New York sắp kết thúc mà vẫn chưa nhận được lời mời cho vị trí mong muốn, anh đã trải qua giai đoạn thực sự cân nhắc việc trở về Trung Quốc hoặc chuyển sang làm việc trong ngành tài chính. Theo lời anh chia sẻ, đó là "khoảng thời gian đầy hoang mang" khi các kết quả nghiên cứu không đạt được tiêu chuẩn mà bản thân đã đề ra, khiến anh thậm chí từng nghĩ đến việc thay đổi cả lĩnh vực nghiên cứu của mình.
Tuy nhiên, điều giữ chân anh lại với toán học không phải là sự khích lệ từ người khác, mà là một niềm tin giản dị: "Đừng làm nghiên cứu chỉ để giành giải thưởng." Trước hết, hãy làm điều mà bản thân thực sự yêu thích.
Nghe thì có vẻ như một câu nói quen thuộc, nhưng khi xét đến việc nó xuất phát từ một nhà nghiên cứu trẻ – người từng trải qua những bước lùi trong sự nghiệp và đứng trước tình thế dễ dàng bị cuốn theo những lựa chọn thực dụng hơn – thì câu nói ấy lại mang một sức nặng hoàn toàn khác biệt.
 |
| Giáo sư Đặng Vũ trên sân khấu tại lễ trao giải Huy chương Fields, tháng 7/2026. |
Sau đó, Đặng Vũ quay lại nghiên cứu về phương trình đạo hàm riêng ngẫu nhiên; vài năm sau, cùng với các cộng sự, anh đã chứng minh một cách chặt chẽ về mặt toán học mối liên hệ giữa chuyển động vi mô của các hạt và phương trình Boltzmann dành cho chất lưu trong một bài báo dài 200 trang. Theo lời kể của chính anh, ý tưởng đột phá này đã nảy sinh khi ông đang dùng bữa tại một quán gà rán Hàn Quốc ở Rhode Island vào năm 2021. Đó là ý tưởng chia nhỏ một quy trình toán học cực kỳ dài và phức tạp thành các khoảng thời gian ngắn để giải quyết từng phần một.
Từ câu chuyện này, ta có thể thấy một dạng thức của sự trưởng thành. Tôi tin rằng việc vượt qua "lời nguyền của sự tài năng sớm nở rộ" không nằm ở việc tài năng đó phải duy trì mãi mãi, mà nằm ở chỗ liệu một người có dám lựa chọn và kiên trì bước tiếp trên một con đường bình lặng, chưa thấy kết quả, ngay cả khi tài năng thiên bẩm không còn phát huy tác dụng và cũng chẳng có sự đánh giá hay công nhận nào từ bên ngoài. Quan trọng hơn cả trí thông minh, chính khả năng giữ vững niềm tin rằng "rồi một ngày vấn đề sẽ được giải quyết" trong suốt quãng thời gian dài dậm chân tại chỗ mới thực sự là yếu tố then chốt.
Tình yêu dành cho các tác phẩm yuri — một cánh cửa khác để thấu hiểu thế giới
Điều khiến Đặng Vũ bất ngờ thu hút sự chú ý của công chúng lại là một khía cạnh khác mà anh đã xây dựng trên nền tảng Zhihu suốt hơn một thập kỷ: một người hâm mộ manga thể loại "yuri" (truyện về tình cảm giữa các cô gái), người thường xuyên bàn luận về các cặp đôi trong truyện và là tác giả của những bài thơ lấy cảm hứng từ vật lý học.
Trong thời gian làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học New York – giai đoạn được cho là khó khăn nhất trong cuộc đời anh – các đồng nghiệp khi ấy nhớ lại rằng "lúc nào trên tay anh cũng cầm một cuốn manga". Bản thân anh từng chia sẻ rằng lý do mình bị thu hút bởi thể loại Yuri – vốn khắc họa những mối liên kết sâu sắc giữa phụ nữ – là vì nó mang lại cảm giác "đẹp đẽ, ấm áp và đong đầy yêu thương"; đây chính là chất xúc tác giúp anh biết đối xử tử tế hơn với bản thân và cảm thấy cuộc sống nhẹ nhàng, dễ chịu hơn.
Anh từng công khai bày tỏ sự yêu thích đối với các tác phẩm như: - "Bloom Into You" (tác giả Nio Nakatani) — Anh đã đăng nhiều bài viết trên Zhihu để giới thiệu các bộ manga và tiểu thuyết yuri, trong đó có tác phẩm này. - "Saki" — Trên trang cá nhân Zhihu, anh viết dòng chữ "Mong sao Ryuka Ryumonbuchi và Rei Enjoji sẽ kết hôn với nhau", qua đó thể hiện tình cảm dành cho các cặp đôi Yuri trong tác phẩm. - Touhou Project — Trong video giới thiệu giải thưởng, người ta có thể thấy các món đồ lưu niệm liên quan đến Touhou Project trên bàn làm việc của anh. - "Kantai Collection" (KanColle) — Anh vẫn còn lưu lại những bài đăng trên Zhihu chia sẻ về phiên bản anime dưới góc độ một người chơi game. - "Love Live!" — Anh cũng có những bài viết nhắc đến nhân vật Maki Nishikino.
Có một chi tiết đặc biệt thú vị đối với độc giả Nhật Bản. Trong video giới thiệu giải thưởng, người ta thấy trên bàn làm việc của anh có đặt một chiếc cốc in hình Sayaka Saeki – một nhân vật trong tác phẩm "Bloom Into You". Người phát hiện ra điều này chính là tác giả nguyên tác – Nio Nakatani.
Tác giả Nakatani đã chia sẻ trên mạng xã hội với nội dung đại ý rằng: "Tôi không thể nhịn được cười khi bất ngờ bắt gặp một gương mặt quen thuộc trong đoạn video giới thiệu giải thưởng đầy ấn tượng. Xin chúc mừng," qua đó gửi lời chúc mừng tới Đặng Vũ. Sự việc này đã trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội Trung Quốc, được xem là một cuộc giao lưu xuyên biên giới đầy bất ngờ giữa một nhà toán học hàng đầu và một nữ họa sĩ manga nổi tiếng người Nhật Bản.
Đắm mình vào thế giới khoa học viễn tưởng để làm mềm hóa tâm hồn.
Bên cạnh manga và anime, Giáo sư Đặng Vũ cũng là một người hâm mộ cuồng nhiệt của thể loại khoa học viễn tưởng, và coi bộ ba tác phẩm "Orthogonal" của tác giả người Úc Greg Egan là tác phẩm yêu thích nhất của mình. Anh từng chia sẻ: "Nếu không trở thành nhà toán học, có lẽ tôi đã trở thành một nhà văn viết truyện khoa học viễn tưởng", đồng thời lý giải rằng khoa học viễn tưởng và toán học có một điểm chung: cả hai đều bắt đầu bằng việc đặt ra những tiền đề không tồn tại trong thực tế, rồi từ đó xây dựng nên một thế giới dựa trên tư duy logic cực kỳ chặt chẽ.
Xét từ góc độ này, những mối quan tâm đa dạng của anh—từ thể loại Yuri, game, thơ ca, cờ vây cho đến bóng đá—không nên được xem là sự "tạm nghỉ" khỏi công việc nghiên cứu, mà thực chất là sự vận dụng cùng một năng lực cốt lõi vào những lĩnh vực khác nhau.
Cả hai đều là những nỗ lực đòi hỏi việc xây dựng các hệ thống logic hoặc cảm xúc khép kín, đồng thời đắm mình vào đó để thấu hiểu chúng. Nghiên cứu toán học thuần túy vốn cực kỳ trừu tượng và đơn độc; việc tập trung quá lâu vào một vấn đề hẹp có thể khiến tư duy trở nên đơn điệu và cứng nhắc. Những sắc thái cảm xúc tinh tế, nhẹ nhàng trong các tác phẩm thể loại "Yuri", hay cách thơ ca sắp đặt ngôn từ và hình ảnh, có thể giúp bù đắp cho sự đơn điệu đó và rèn luyện một "khả năng quan sát chi tiết và các mối liên hệ" hoàn toàn khác biệt.
Nói cách khác, tôi tin rằng việc tiếp tục dấn thân vào những thế giới đa dạng bên ngoài toán học không phải là sự trốn tránh nghiên cứu, mà trái lại, chính là nền tảng để duy trì công việc nghiên cứu một cách lành mạnh.
Cảm giác thân thuộc bất ngờ đối với giới trẻ Trung Quốc
Phản ứng phổ biến nhất của những cư dân mạng trẻ tuổi Trung Quốc là cảm giác vừa thân thuộc vừa có chút trêu chọc. "Tôi hoàn toàn không hiểu nổi trình độ toán học của anh ấy, nhưng lại thấy rất đồng cảm với tâm thế của anh ấy." Đối với nhiều người trẻ dùng mạng, Đặng Vũ không phải là một "bậc thầy" xa vời không thể chạm tới, mà giống như một "người quen" thường xuất hiện trên cùng các diễn đàn và cùng theo dõi những bộ anime giống họ.
Đằng sau cảm giác này, tôi cho rằng có một sự mệt mỏi nhất định trong thế hệ trẻ đối với những hình mẫu quá hoàn hảo và không tì vết. Có lẽ họ cảm thấy tin tưởng hơn ở một nhà toán học không ngần ngại bộc lộ những điểm yếu hay sở thích cá nhân. Câu chuyện về Giáo sư Đặng Vũ gây xúc động không phải vì người ta thích thú với nét tương phản đáng yêu (gap moe) của anh, mà bởi nó mang đến một hình mẫu phát triển hiếm thấy.
Sự phát triển sớm về trí tuệ không phải là nguồn tài nguyên có thể bị cạn kiệt. Con đường theo đuổi toán học thuần túy đầy nghiêm ngặt và giản dị ấy không nhất thiết đòi hỏi sự hy sinh bản thân. Đặng Vũ không biến mình thành một biểu tượng chỉ phục vụ giới hàn lâm; anh vẫn luôn giữ lấy những cánh cửa để thấu hiểu thế giới bên ngoài toán học.
Thơ ca, khoa học viễn tưởng, cờ vây và những câu chuyện Yuri "đẹp đẽ, ấm áp và đong đầy cảm xúc". Có lẽ chính sự tò mò không bị gò bó bởi những khuôn mẫu ấy đã tạo nên sức mạnh, giúp anh đủ kiên trì để đối diện với những bài toán tưởng chừng giản đơn nhất trong suốt một thời gian dài.
Nguồn: Nhà báo Genki-go, đăng trên Note.com tháng 8/2026
0 Nhận xét